Wolontariat w Polsce

Kto jest wolontariuszem ?

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873) uregulowała status prawny wolontariusza. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia, wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Kto może zostać wolontariuszem ?

Wolontariuszem może zostać każda osoba fizyczna, posiadająca pełną zdolność do czynność prawnych z zakresu prawa pracy tzn. osoba od 18 roku życia, a młodociani (między 16 a 18 rokiem życia) z ograniczeniami określonymi w art. 190 i n. Kodeksu pracy. Jeżeli jednak obowiązek posiadania przez wolontariusza kwalifikacji lub spełniania odpowiednich uprawnień wynika z odrębnych przepisów, wówczas wolontariusz musi posiadać te kwalifikacje lub spełniać  wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń (art. 43 ustawy).
Wolontariusze zajmujący się pomocą społeczną, w tym pomocą rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej, ochroną zdrowia, jak również nauczaniem dzieci i młodzieży powinni spełniać takie same kwalifikacje jak osoby, które zajmują się tymi dziedzinami w ramach wykonywanej pracy zawodowej, jeśli posiadanie wymagań jest konieczne.

 

Czy wolontariusz jest pracownikiem ?

Wolontariusz nie jest pracownikiem ponieważ za wykonanie świadczenia, na rzecz korzystającego wolontariusz nie pobiera wynagrodzenia i wykonuje je na podstawie porozumienia, a nie umowy o pracę (art.3 w zw. z art.42 ustawy). Ponadto wykonywane przez wolontariusza świadczenie nie jest świadczeniem pracy, lecz świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy.

 

Czy wolontariusz dostaje wynagrodzenie ?

Zgodnie z art. 2 ust 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariusz wykonuje świadczenia na rzecz korzystającego ochotniczo i bez wynagrodzenia. Z powyższego wynika, że wolontariusz za wykonywane przez siebie świadczenia nie może otrzymywać wynagrodzenia.

 

Na rzecz jakich podmiotów wolontariusze mogą wykonywać świadczenia ?

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie  w art. 42 ust. 1 określa krąg podmiotów uprawnionych do zawierania porozumień z wolontariuszami, zwanych w ustawie korzystającymi. Są nimi:

  • organizacje  pozarządowe oraz inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego – w zakresie ich działalności statutowej (a nie gospodarczej), w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego,
  • jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub nadzorowane przez te organy – z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej,
  • organy administracji publicznej – z   wyłączeniem   prowadzonej   przez   nie działalności gospodarczej.

 

Czy cudzoziemiec może być w Polsce wolontariuszem ?

Wolontariuszami mogą być nie tylko obywatele polscy, ale także cudzoziemcy legalnie przebywający w Polsce. Zgodnie z art. 42 ust.1 świadczenie wolontariuszy jest świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy, nie jest natomiast świadczeniem pracy lub usług. W związku z tym wolontariusz – cudzoziemiec nie musi uzyskiwać zezwolenia na pracę aby zostać wolontariuszem.

 

Czy wolontariusz może działać na rzecz przedsiębiorców ?

Podmioty, na rzecz których wolontariusz może wykonywać świadczenia zostały określone powyżej.
Ponadto, ze względu na cel i charakter świadczeń wolontariuszy nie jest dopuszczalne, aby wykonywali oni świadczenia na rzecz przedsiębiorców i innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Wolontariusze nie powinni również zastępować pracowników a jedynie uzupełniać ich pracę.

 

Czy członek stowarzyszenia może być wolontariuszem swojego stowarzyszenia i korzystać z ustawowych uprawnień wolontariusza ?

Zgodnie z art. 2 pkt. 3 wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie. Instytucja wolontariatu jest odrębna od członkostwa w stowarzyszeniu. Członkowie świadczą pracę społeczną na rzecz stowarzyszenia na podstawie art. 2 ust 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. 2001, Nr 79 poz. 855 ze zm.). Osoby zakładające lub przystępujące do stowarzyszenia w charakterze członków muszą liczyć się z obowiązkiem pracy społecznej na jego rzecz, nie są więc wolontariuszami w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

 

Czy bezrobotny może być wolontariuszem bez utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych ?

Bezrobotny będący wolontariuszem, posiadający jednocześnie prawo do zasiłku, nie traci go, gdyż zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariuszem jest osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych tą ustawą.
Stosunek prawny łączący korzystającego z wolontariuszem nie jest stosunkiem pracy tylko stosunkiem cywilnoprawnym a wykonywane przez wolontariusza świadczenie na rzecz korzystającego jest świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy, a nie świadczeniem pracy lub usług.
Tym samym bezrobotny, który świadczy pomoc jako wolontariusz w dalszym ciągu jest osobą niezatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, a także nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu oraz jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie.
Wolontariat jest formą aktywności zawodowej, którą wolontariusz będzie mógł się wykazać podczas poszukiwania zatrudnienia. Wolontariusz ma inny status niż pracownik dlatego świadczenie wolontariusza nie będzie wpływało na jego przyszłe uprawnienia pracownicze np.: na długość przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Okres pracy w charakterze wolontariusza nie ma wpływu na uzyskanie prawa do renty lub emerytury oraz na wysokość tych świadczeń, ponieważ nie jest zaliczany do okresów składkowych ani nieskładkowych.

 

Jakie obowiązki będą spoczywały na podmiotach uprawnionych do zawierania z wolontariuszami porozumień ?

Z art. 45 ustawy wynika, że korzystający jest zobowiązany do zapewnienia odpowiednich środków ochrony indywidualnej uzależnionych od rodzaju świadczeń i zagrożeń związanych z ich wykonywaniem. Korzystający ma również obowiązek informowania wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami, jak również do zapewnienia wolontariuszom bezpiecznych i higienicznych warunków wykonywania świadczeń. Korzystający jest również zobowiązany do pokrywania kosztów podróży służbowych i diet, z zastrzeżeniem art. 45 ust. 4 ustawy.

 

Czy wykonywanie świadczeń jako wolontariusz będzie wliczane do stażu pracy ?

Z tego co zostało wyżej powiedziane (pyt.41) wolontariusz nie jest pracownikiem, a świadczenie przez niego wykonywane nie jest świadczeniem pracy, a jedynie odpowiadającym świadczeniu pracy. W konsekwencji wolontariat nie będzie wpływał na uprawnienia pracownicze, ani na objęcie ubezpieczeniem społecznym z tytułu porozumienia o wykonywanie świadczeń na rzecz korzystającego.

 

Jakie elementy powinno zawierać porozumienie z wolontariuszem ?

Zgodnie z art. 44 ust.1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wynika, że zakres, sposób i czas wykonywania przez wolontariusza świadczeń będą określali wspólnie korzystający i wolontariusz w porozumieniu. Zgodnie z ustawą porozumienie powinno również zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Powyższe elementy są obligatoryjne natomiast pozostała treść porozumienia będzie zależała od wolontariusza i korzystającego.

 

Jaki charakter prawny ma porozumienie ?

Jak wynika z art. 42 ust. 1 ustawy na mocy porozumienia wolontariusz wykonuje świadczenia, odpowiadające świadczeniu pracy, na rzecz korzystającego.
Stosunek prawny łączący korzystającego z wolontariuszem nie jest stosunkiem pracy, tylko stosunkiem cywilnoprawnym. W związku z tym, do spraw nieuregulowanych w porozumieniu wolontariackim i w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, a porozumienie między korzystającym a wolontariuszem ma charakter cywilnoprawny.

 

Czy porozumienie musi być sporządzone na piśmie ?

Jak wynika z art. 44 ust. 2 i 4 ustawy forma porozumienia jest uzależniona od okresu wykonywania  przez wolontariusza świadczeń na rzecz określonego korzystającego. Jeżeli porozumienie między stronami będzie zawierane na okres krótszy niż 30 dni korzystający nie będzie zobowiązany potwierdzać na piśmie treści porozumienia, chyba że wolontariusz poprosi o sporządzenie takiego potwierdzenia na piśmie. Obowiązek sporządzenia porozumienia na piśmie powstanie natomiast wtedy, gdy świadczenie wolontariusza będzie wykonywane przez okres dłuższy niż 30 dni. Na prośbę wolontariusza korzystający może również przedłożyć pisemną opinię o wykonywaniu świadczeń przez wolontariusza.

 

Czy organizacja pozarządowa musi ubezpieczyć wolontariusza od następstw nieszczęśliwych wypadków nawet jeśli umowa trwa dłużej niż 30 dni ?

Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariuszowi wykonującemu świadczenie na rzecz korzystającego (czyli np. organizacji pozarządowej) przez okres krótszy niż 30 dni przysługuje ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (art. 46 ust.3 ustawy). Natomiast jeśli porozumienie jest dłuższe niż 30 dni wolontariuszowi przysługuje zaopatrzenie z tytułu wypadków przy wykonywaniu świadczeń na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. Nr 199, poz. 1674 ze zm.). Wolontariusz wykonujący świadczenie na rzecz korzystającego przez okres dłuższy niż 30 dni jest objęty tym zaopatrzeniem od momentu zawarcia porozumienia z korzystającym, a korzystający nie ma obowiązku zapewnienia wolontariuszowi ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków przez okres pierwszych 30 dni.

 

Od czego zależy ubezpieczenie zdrowotne dla wolontariusza ?

Zgodnie z art. 46 ust.1 ustawy wolontariuszowi mogą przysługiwać świadczenia zdrowotne na zasadach przewidzianych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
Ubezpieczenie zdrowotne wolontariusza zależy od woli korzystającego oraz od tego, czy wolontariusz nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu (np. z tytułu umowy o pracę). Jeśli korzystający podejmie decyzję o tym, żeby ubezpieczyć wolontariusza będzie zobowiązany do opłacenia składki na to ubezpieczenie. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota 760 zł.
Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nastąpi z dniem określonym w umowie zawartej przez korzystającego z Funduszem. Natomiast ubezpieczenie to wygaśnie z dniem rozwiązania umowy lub po upływie miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek (art. 21 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie).

 

Jaka jest ochrona wolontariuszy z tytułu wypadku przy wykonywaniu świadczeń ?

Wolontariuszowi, który wykonuje świadczenia przez okres dłuższy niż 30 dni przysługuje zaopatrzenie z tytułu wypadku  przy  wykonywaniu świadczeń na podstawie art.2 ust.12 ustawy z dnia 27 września 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. Nr 199, poz. 1674).
Natomiast, jeżeli wolontariusz wykonuje świadczenie przez okres nie dłuższy niż 30 dni korzystający jest zobowiązany zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.

 

Jakie świadczenia przysługują wolontariuszowi, który ulegnie wypadkowi przy wykonywaniu świadczeń na rzecz korzystającego ?

Wolontariuszowi, który wykonuje świadczenia przez okres dłuższy niż 30 dni przysługuje zaopatrzenie z tytułu wypadków przy wykonywaniu świadczeń na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. Nr 199, poz. 1674 ze zm.) zwana dalej ustawą wypadkową.
Wolontariuszowi, który stał się niezdolny do pracy całkowicie lub częściowo wskutek wypadku w szczególnych okolicznościach przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy: na stałe – jeżeli niezdolność do pracy jest trwała, lub na okres wskazany w decyzji organu rentowego – jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa (art. 4 ust.1 ustawy wypadkowej).
Wolontariuszowi, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem w szczególnych okolicznościach, przysługuje jednorazowe odszkodowanie z tytułu tego uszczerbku, jeżeli osoba ta wskutek wypadku stała się całkowicie niezdolna do pracy (art. 4 ust.2 ustawy wypadkowej).

 

W jakich sytuacjach świadczenia z tytułu wypadku przy wykonywaniu świadczeń wolontariuszowi nie przysługują ?

Świadczenia z tytułu wypadku przy wykonywaniu świadczeń na rzecz korzystającego nie przysługują wolontariuszowi jako osobie poszkodowanej wskutek wypadku, który nastąpił z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa tej osoby.
Nie przysługują one również osobie poszkodowanej, która będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych przyczyniła się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku, o ile powyższy stan został udokumentowany w aktach sprawy przez odpowiednie organy policji lub prokuratury (art.6 ustawy wypadkowej).

Treść pochodzi ze stron Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej